Door Clémence Leijten
Meisje Bloem is op zolder. Ze verveelt zich. Ze heeft alle dozen gezien. ‘Er is niks’, zegt ze. Ben je verdrietig, Bloem? ‘Ja’, zegt Meisje Bloem, ‘ik heb niks om te spelen.’ De dozen die er staan heeft ze allemaal gezien. Is er nog een doos Bloem, is er nog iets waar je mee kunt spelen? Meisje Bloem schudt haar hoofd. ‘Ik heb alles gezien’, zegt ze. Zo ken ik Meisje Bloem niet. Ze is gelaten, lijdzaam, berustend in haar lot, terwijl ze altijd plannen maakt. Maar daar opeens is ze weer! In haar klinkt een stemmetje dat zegt: “Als je niks te spelen hebt, Bloem, heb je toch nog om te spelen jouw zelf.” bsp;
Meisje Bloem kijkt in de verte, omdat ze denkt. ‘Dat is waar’, zegt ze, ‘je hebt altijd jouw zelf om te spelen.’ Ze sterkt haar armen, buigt haar knieën, ze duwt haar voeten omhoog. Dan springt Meisje Bloem. Ze zweeft in de lucht. ‘Nu speel ik dat ik een vogel ben’, zegt ze, ‘die heet Bloem.’ Ze zegt: “Zo kan ik het doen!’ (52. Jouw zelf) Zo definieert Meisje Bloem in dit verhaal: veerkracht.
Het is wat ik, alle mensen die dit lezen wil toewensen in de eerste week van het nieuwe jaar. Veerkracht!!! Je kunt zeggen: ‘Er is niks meer aan, aan alles wat er gebeurt, hier en in de wereld.’ En de boel de boel laten. Je kan ook als Meisje Bloem, zelf iets bedenken wat werkt wél en jezelf een taak geven.
In een ingezonden artikel in de Volkskrant zegt Tom Middendorp dat onze samenleving “veerkracht” verliest als we onze jongeren niet leren omgaan met de problemen van deze tijd. (1) Hij is bang dat de jongeren achterblijven bij de wereld waarin zij moeten functioneren. Als voormalig commandant van de strijdkrachten maakt hij zich zorgen over deze ontwikkeling. “Ik heb van dichtbij gezien hoe klimaatsverandering veiligheid en samenlevingen ontwricht: dorpen die leegstromen door de droogte; infrastructuur die het begeeft na extreme regen, regio’s die instabiel worden door gebrek aan water en voedsel. Het is geen verwegshow, het gebeurt nu, en wij gaan de gevolgen steeds sterker ondervinden.” Hij kijkt naar het onderwijs, sterker hij ´wijst´ naar het onderwijs, hij geeft het onderwijs een taak.
De realiteit van klimaatverandering, schaarste en veiligheid vormt de wereld waarin jongeren moeten opgroeien. Door deze belangrijke thema´s niet terug te laten komen in het onderwijs, sluiten we onze ogen voor hun toekomst. We doen jongeren tekort als we ze voorbereiden op de wereld van gisteren; de wereld van gister toen het klimaat nog geen probleem was, toen we nog alles volop hadden, toen we ons veilig voelden. Middendorp zegt samen met jongere Medine Oguz, dat jongeren de spanning van deze tijd dagelijks ervaren. Ze zien de rapporten, de beelden en de discussies. Maar in het onderwijs blijft het vaak stil. Daardoor ontstaat onzekerheid, terwijl vertrouwen juist groeit wanneer jongeren begrijpen wat er speelt, welke handelingsperspectieven er zijn en hoe zijzelf kunnen bijdragen aan oplossingen. Kennis vermindert angst; ze vergroot perspectief. De jongeren verdienen onderwijs dat hen toerust voor de vraagstukken van morgen. Alleen dan bouwen we aan een samenleving die sterk genoeg is om te toekomst niet te vrezen, maar vorm te geven. Ferme taal vind ik en heel waar
Het artikel is een oproep aan politici, beleidsmakers en onderwijskrachten om duurzaamheid onderdeel te maken van alle leervakken, fundamenteel. Net zo belangrijk als taal en rekenen. Maar er staat nóg iets: betrek jongeren bij het vormgeven van deze inhoud. Hun ervaring, hun energie en realiteitszin zijn onmisbaar voor een levensloop die toekomstwaardig is. De ervaring leert dat jongeren de mogelijkheid bezitten oplossingen te vinden zodra zij de ruimte krijgen om mee te denken en vorm te geven, want er is hoop op een oplossing. Hoop is voor jonge mensen geen gevoel van afwachten tot er betere tijden aan breken zoals ik dat vaak in mezelf bespeur, slachtoffer ben je dan van de situatie. Hoop is voor jonge mensen een vaardigheid onder het motto ‘nu aan de slag’. Voor hen is hoop een manier om vooruit te kijken en verantwoordelijkheid te nemen. Dat is precies de sfeer die het onderwijs moet (gaan) ademen.
Dat van het betrekken van jongeren bij het vormgeven van deze wereld, dat vind ik ook héél waar, maar trek ik breder: het is voor iedereen goed want dat scheelt sombere mensen. Zie Meisje Bloem dat even wanhoopt omdat ze niks te spelen heeft, maar dan ook een fractie later in zichzelf een stemmetje voelt dat zegt: “Als je niks te spelen hebt, Bloem heb je toch nog om te spelen jouw zelf.” Juist, Meisje Bloem, als anderen van de wereld een zooitje maken, heb je toch nog om dat te veranderen jouw zelf.
1. Tom Middendorp en Medine Oguz We doen jongeren tekort als we ze voorbereiden op de wereld van gisteren, de Volkskrant/ Opinie & Debat, dinsdag 16 december 2025. Tom Middendorp is generaal buiten dienst. Medine Oguz is jongerenvertegenwoordiger bij de Think Now Foundation en lid van de Think Now Denktank.