Door Clémence Leijten.
Meisje Bloem vindt een doos op zolder met messen, lepels en vorken. Meisje Bloem zegt: ‘Het zijn mooie, voor een deftig diner.’ Rechts van het bord het mes en de lepel, links de vork, weet ze. Haar ogen lachen om de vork die is kromgebogen. Ze zegt: ‘Dit is een krulvork. Met een krulvork eten krulmensen.’ Meisje Bloem doet een krulmens voor. Ze buigt voorover en legt haar handen op de grond Als je een krulmens bent’, zegt ze, ‘zie je alles op zijn kop.’ Maar Bloem wat is dan, een krulmens? Meisje Bloem denkt na over een krulmens. Meisje Bloem zegt: ‘Een krulmens kan denken met een bochtje. Mensen die kunnen denken met een bochtje vind ik bijzonder. Bijzonder is iets, dat je bijna niet kunt geloven, maar toch bestaat.’ Meisje Bloem zegt: ‘Ik ben een bijzonder meisje, zeggen mensen.’ (3. De vork.) Meisje Bloem bewandelt niet gebaande wegen. Houdt van: wat anders kan. Meisje Bloem houdt van verandering. Meisje Bloem zal zich daarom nooit aansluiten bij een rechtsextremistische partij.
Extreem rechtste politiek doet de Amerikaanse schrijfster Rebecca Solnit weleens denken aan een kind dat niet kan verdragen dat de aardappelen en de doperwten elkaar raken op het bord. Alles moet in een eigen vakje blijven. Datzelfde kind groeit vervolgens op en wil geen moslims in een christelijk land, geen vrouwen in hoge functies. Geen queer mensen op straat. Orde komt voort uit scheiding is het idee.¹ Ze zegt: “Daarom is klimaatverandering voor rechts zo aanstoot gevend, omdat het hen dwingt de gevolgen van hun handelen onder ogen te komen. Dan moet je bijvoorbeeld erkennen dat het gif dat je op je land spuit, in de beek terechtkomt en het drinkwater stroomafwaarts vergiftigt.” Boeren verpesten met de hun bestrijdingsmiddelen de natuur; boeren zijn niet alleen maar leuk. Rebecca Solnit zegt: “Ook op internationaal niveau wil de extreem rechtse beweging terug naar een tijd waarin alles in hokje kan worden geplaatst; naar een wereld waarin witte, heteroseksuele, christelijke mannen heersen en ieder ander zijn plaats als minderwaardige inneemt. Hun hele agenda komt voort uit woede over het feit dat de wereld is veranderd.’ Ziedaar de essentie van rechts extremistisch denken in een notendop.
Rechts extremisten houden niet van verandering.
Rechts extremisten zijn per definitie geen krulmensen, Meisje Bloem.
Zij verafschuwen een kromme vork.
En zij vinden dat de tafel alleen kan worden gedekt met links de vork en rechts het mes en de lepel. Ze zijn woedend op mensen die met hun handen eten, of met hun vork eten in hun rechterhand. Hoe we denken over gender en ras, over de natuur, over wie er zeggenschap heeft- het is sinds 1960 allemaal gekanteld, zegt Rebecca Solnit. Dat weet ik uit eigen ervaring, ik was 10 jaar in 1960: homofielen mochten er niet wezen, vrouwen hoorden in de keuken, in Amerika en Zuid-Afrika hadden zwarte mensen geen rechten; hier wel met ze hadden geen plek, de Amstel stonk, mensen slikten wat mensen hoger in rang verordonneerden; er kon sporadisch worden meegedacht. De wereld is meer ten goede veranderd dan we beseffen, stelt Rebecca Solnit. Daarmee geeft ze mij het gevoel dat de tijd van nu, hoe moeilijk ook, ook is verbeterd. “Verdiep je in de geschiedenis”, zegt ze.
“Je gaat je beter voelen als je weet hoe grotesk en verknipt de wereld van 1960 was.” Zij verdiepte zich in de historie en ziet dat situaties zich verbeteren. Dat de wereld ook leuker wordt.
Inmiddels geldt Rebecca Solnit wereldwijd als een van de invloedrijkste progressieve stemmen. Rebecca Solnit is bijzonder omdat ze in een tijd waarin het op de wereld zo slecht gaat, zegt dat wél goed gaat. Zij beschouwt de conservatieve woede als ‘accurate’ meter van verandering.
De opkomst van extreem rechts is een teken van succes.
Ze zegt: “Als ik naar extreemrechts in Amerika luister, hoor ik ze vier dingen zeggen. Eén: jullie feministen, klimaatactivisten, mensenrechten activisten, het hele progressieve spectrum, zijn veel te machtig. Twee: jullie hebben de wereld diepgaand veranderd. Drie: wij haten dat. Vier: wij willen dat terugdraaien.” Ze zegt: “Wie bang is voor extreemrechts, ziet vaak vooral punt drie en vier oftewel: hoe hard ze schoppen, maar realiseer je dat dat komt omdat ze vinden dat de progressieven het goed hebben gedaan. Dus als je goed luistert, hoor je extreem rechts voortdurend getuigen hoe geslaagd de verandering is.’ Ja Rebecca Solnit: zo wil ik tegen de huidige wereld aan kijken en dan word ik minder bang voor hun verderfelijke gedachtegoed.
Rebecca Solnit is ook net als jij, een krulmens, Meisje Bloem! Krulmensen zouden een politieke partij moeten vormen, als kracht tegen rechtsextremistische partijen.
- Christel Don interview met Rebecca Solnit Ik geloof niet dat we in slechtere tijden leven dan vroeger, NRC, vrijdag 24 juli 2026. Rebecca Solnit schrijft boeken over positieve veranderingen die wel degelijk plaatsvinden, ondanks alle rampen. Haar nieuwste boek is zojuist verschenen bij Nieuw Amsterdam: Het begin volgt op het einde, over een veranderende wereld.